Orta Afrika ülkesi Çad’da küçük bir Türk topluluğu yaşıyor. Bu topluluk, Abeşe şehrindeki “Türk Bahçesi Mahallesi”nde yaşayan Türkay ailesi olarak biliniyor. Aile üyeleri kendilerini Osmanlı askerlerinin ve tüccarlarının torunları olarak görüyor. Yaklaşık iki yüzyıldır Çad’da yaşamalarına rağmen Türkiye ile bağlarını tamamen unutmadıklarını söylüyorlar.
Ailenin Türkiye ile ilişkisi Fransız sömürge döneminde büyük ölçüde zayıfladı. Buna rağmen aile, atalarından kalan bazı gelenekleri korumaya çalıştı. Son yıllarda Türk kurumlarının bölgede yaptığı çalışmalar sayesinde Türkay ailesi yeniden tanınmaya başladı. Bu durum, ailenin hem kendi geçmişini anlatmasına hem de Türkiye’den destek istemesine imkân verdi.
Topluluğun tarihi 1600’lü yıllara kadar uzanıyor. O dönemde bölgede Müslüman Vaday Sultanlığı vardı. Sultan, yeni bir saray yaptırmak için İstanbul’dan bir Türk mimar çağırdı. Mimar ve ekibi, yerel halka tuğla yapmayı öğretti. Ayrıca bir saray ve bir cami inşa etti. 1850’li yıllarda büyük bir kuraklık yaşanınca başkent bugünkü Abeşe bölgesine taşındı.
On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı Devleti bölgeye küçük askerî birlikler gönderdi. Bu askerler, yerel halka modern savaş yöntemlerini öğretti. Görevleri bitince askerlerin çoğu geri döndü. Ancak sekiz asker çölü tekrar geçmek istemediği için Abeşe’ye yerleşti. Sultan onlara bir arazi verdi. Askerler burada tarım ve bahçecilik yaptı. Bu yeşil alan zamanla “Türk Bahçesi” adıyla tanındı.
Bugün mahallede yaklaşık iki yüz kişi Türkay soyadıyla yaşıyor. Bugünkü aile üyeleri beşinci kuşaktır. Çad’da çorba geleneği yaygın olmasa da mercimek çorbası içmeye devam ediyorlar. Ayrıca her yıl 29 Ekim’i kutluyorlar. Bu gelenekler, küçük de olsa kültürel hafızanın yaşadığını gösteriyor.
Ailenin en büyük isteği Türkçe öğrenmek. Türkçe öğrenerek Türkiye ile bağlarını güçlendirmek, aile tarihini çocuklarına anlatmak ve atalarının geldiği toprakları, özellikle İstanbul’u görmek istiyorlar. Onlara göre dil, geçmişle bugün arasında kurulan en güçlü köprüdür ve bu köprü gelecek kuşaklar için de son derece önemli olacaktır.
CÜMLE EŞLEŞTİRME
Sol taraftaki cümle başlarını, sağ taraftaki doğru sonlarıyla eşleştirin.
- Orta Afrika ülkesi Çad’da a) torunları olarak görüyor.
- Aile üyeleri kendilerini Osmanlı askerlerinin b) Fransız sömürge döneminde zayıfladı.
- Ailenin Türkiye ile ilişkisi c) küçük bir Türk topluluğu yaşıyor.
- Sultan, yeni bir saray yaptırmak için d) çölü tekrar geçmek istemedi.
- Sekiz asker e) İstanbul’dan bir Türk mimar çağırdı.
- Bu yeşil alan zamanla f) mercimek çorbası içmeye devam ediyorlar.
- Çad’da çorba geleneği yaygın olmasa da g) “Türk Bahçesi” adıyla tanındı.
- Ailenin en büyük isteği h) Türkçe öğrenmek.
BOŞLUKLARIN YERİNE (/) İŞARETİ KOY
Paragraf 1
OrtaAfrikaülkesiÇad’daküçükbirTürktopluluğuyaşıyor.Butopluluk,Abeşeşehrindeki”TürkBahçesiMahallesi”ndeyaşayan
Türkayailesiolarakbiliniyor.AileüyelerikendileriniOsmanlıaskerlerininvetüccarlarınıntorunlarıolarakgörüyor.YaklaşıkikiyüzyıldırÇad’dayaşamalarınarağmen
Türkiyeilebağlarınıtamamenunutmadıklarınısöylüyorlar.
Paragraf 2
AileninTürkiyeileilişkisiFransızsömürgedönemindebüyükölçüdezayıfladı.Bunarağmenaile,
atalarındankalanbazıgeleneklerikorumayaçalıştı.SonyıllardaTürkkurumlarınınbölgedeyaptığıçalışmalarsayesinde
Türkayailesiyenidentanınmayabaşladı.Budurum,aileninhemkendigeçmişinianlatmasınahemdeTürkiye’dendestekistemesineimkânverdi.
Paragraf 3
Topluluğuntarihi1600’lüyıllarakadaruzanıyor.OdönemdebölgedeMüslümanVadaySultanlığıvardı.
Sultan,yenibirsarayyaptırmakiçinİstanbul’danbirTürkmimarçağırdı.Mimarveekibi,yerelhalkatuğlayapmayıöğretti.
Ayrıcabirsarayvebircamiinşaetti.1850’liyıllardabüyükbirkuraklıkyaşanıncabaşkentbugünküAbeşebölgesinetaşındı.
Paragraf 4
OndokuzuncuyüzyıldaOsmanlıDevletibölgeyeküçükaskerîbirliklergönderdi.Buaskerler,yerelhalkamodernsavaşyöntemleriniöğretti.
Görevleribitinceaskerlerinçoğugeridöndü.AncaksekizaskerçölütekrargeçmekistemediğiiçinAbeşe’yeyerleşti.Sultanonlarabiraraziverdi.
Askerlerburadatarımvebahçecilikyaptı.Buyeşilalanzamanla”TürkBahçesi”adıylatanındı.
Paragraf 5
BugünmahalledeyaklaşıkikiyüzkişiTürkaysoyadıylayaşıyor.Bugünküaileüyeleribeşincikuşaktır.
Çad’daçorbageleneğiyaygınolmasadamercimekçorbasıiçmeyedevamediyorlar.Ayrıcaheryıl29Ekim’ikutluyorlar.
Bugelenekler,küçükdeolsakültürelhafızanınyaşadığınıgösteriyor.
Paragraf 6
AileninenbüyükisteğiTürkçeöğrenmek.TürkçeöğrenerekTürkiyeilebağlarınıgüçlendirmek,ailetarihiniçocuklarınaanlatmakveatalarınıngeldiğitoprakları,
özellikleİstanbul’ugörmekistiyorlar.Onlaragöredil,geçmişlebugünarasındakurulanengüçlüköprüdürvebuköprügelecekkuşaklariçindesondereceönemliolacaktır.
TARTIŞMA – KENDİ SORULARINIZI YAZIN
Metni okudunuz. Şimdi metin hakkında kendi sorularınızı yazın.
Adım 1. Metinle ilgili beş soru yazın. Sorularınız farklı türlerde olabilir: bilgi sorusu, fikir sorusu, “neden / nasıl” sorusu.
- …………………………………………………………….?
- …………………………………………………………….?
- …………………………………………………………….?
- …………………………………………………………….?
- …………………………………………………………….?
Adım 2. Sorularınızı bir arkadaşınıza sorun. Arkadaşınızın cevaplarını not alın.
- …………………………………………………………….
- …………………………………………………………….
- …………………………………………………………….
- …………………………………………………………….
- …………………………………………………………….
Adım 3. Arkadaşınızın cevaplarını sınıfla paylaşın. En ilginç soruyu ve cevabı söyleyin.
SERBEST YAZMA
Beş dakika boyunca durmadan yazın. Yazarken sözlük kullanmayın ve hata yapmaktan korkmayın. Önemli olan, fikirlerinizi yazmaya devam etmektir.
Konu: Bir aile, başka bir ülkede yaşasa bile kendi kültürünü ve dilini koruyabilir mi?
Yazınız:
Yazdıktan sonra:
- Yazınızı bir arkadaşınızla paylaşın.
- Arkadaşınızın fikriyle sizin fikriniz benziyor mu?
DOĞRU / YANLIŞ
Başlık: Orta Afrika’da Bir Türk Topluluğu: Türkay Ailesi
Sadece başlığı okuyun. Aşağıdaki 1-8 cümlelerin doğru (D) mu yanlış (Y) mı olduğunu tahmin edin. Sonra metni okuyun ve tahminlerinizi kontrol edin.
- Türkay ailesi Orta Afrika’da yaşıyor. ( )
- Bu topluluk kendini Türk olarak görmüyor. ( )
- Ailenin Türkiye ile hiç bağı yoktur. ( )
- Topluluğun tarihi yalnızca elli yıl öncesine dayanıyor. ( )
- Bir Türk mimar bölgede saray yaptı. ( )
- Sekiz Osmanlı askeri Abeşe’ye yerleşti. ( )
- Aile bugün hiçbir Türk geleneğini sürdürmüyor. ( )
- Topluluk Türkçe öğrenmek istiyor. ( )
BOŞLUK DOLDURMA — YAKIN ANLAM
Aşağıdaki metni okuyun. Boşluklara (1-10) gelecek en uygun kelimeyi, alttaki seçeneklerden seçin.
Orta Afrika ülkesi Çad’da küçük bir Türk topluluğu yaşıyor. Bu topluluk, Abeşe şehrindeki “Türk Bahçesi Mahallesi”nde yaşayan Türkay ailesi olarak (1)__________. Aile üyeleri kendilerini Osmanlı askerlerinin ve tüccarlarının torunları olarak görüyor. Yaklaşık iki yüzyıldır Çad’da yaşamalarına rağmen Türkiye ile (2)__________ tamamen unutmadıklarını söylüyorlar.
Ailenin Türkiye ile ilişkisi Fransız sömürge döneminde büyük ölçüde (3)__________. Buna rağmen aile, atalarından kalan bazı gelenekleri (4)__________ çalıştı. Son yıllarda Türk kurumlarının bölgede yaptığı çalışmalar (5)__________ Türkay ailesi yeniden tanınmaya başladı. Bu durum, ailenin hem kendi geçmişini anlatmasına hem de Türkiye’den destek istemesine imkân verdi.
Topluluğun tarihi 1600’lü yıllara kadar uzanıyor. O dönemde bölgede Müslüman Vaday Sultanlığı vardı. Sultan, yeni bir saray yaptırmak için İstanbul’dan bir Türk mimar (6)__________. Mimar ve ekibi, yerel halka tuğla yapmayı öğretti. Ayrıca bir saray ve bir cami inşa etti. 1850’li yıllarda büyük bir kuraklık yaşanınca başkent bugünkü Abeşe bölgesine taşındı.
On dokuzuncu yüzyılda Osmanlı Devleti bölgeye küçük askerî birlikler gönderdi. Bu askerler, yerel halka modern savaş yöntemlerini öğretti. Görevleri bitince askerlerin çoğu geri döndü. Ancak sekiz asker çölü tekrar geçmek (7)__________ için Abeşe’ye yerleşti. Sultan onlara bir arazi verdi. Askerler burada tarım ve bahçecilik yaptı. Bu yeşil alan zamanla “Türk Bahçesi” adıyla tanındı.
Bugün mahallede yaklaşık iki yüz kişi Türkay soyadıyla yaşıyor. Bugünkü aile üyeleri beşinci kuşaktır. Çad’da çorba geleneği (8)__________ olmasa da mercimek çorbası içmeye devam ediyorlar. Ayrıca her yıl 29 Ekim’i kutluyorlar. Bu gelenekler, küçük de olsa kültürel hafızanın yaşadığını gösteriyor.
Ailenin en büyük (9)__________ Türkçe öğrenmek. Türkçe öğrenerek Türkiye ile bağlarını güçlendirmek, aile tarihini çocuklarına anlatmak ve atalarının geldiği toprakları, özellikle İstanbul’u görmek istiyorlar. Onlara göre dil, geçmişle bugün arasında kurulan en güçlü (10)__________ ve bu köprü gelecek kuşaklar için de son derece önemli olacaktır.
SEÇENEKLER
- a) biliniyor b) görülüyor c) sayılıyor d) duyuluyor
- a) bağlarını b) yollarını c) sınırlarını d) anılarını
- a) zayıfladı b) güçlendi c) arttı d) bozuldu
- a) korumaya b) bırakmaya c) bulmaya d) anlatmaya
- a) sayesinde b) yüzünden c) rağmen d) hâlinde
- a) çağırdı b) gönderdi c) buldu d) tanıdı
- a) istemediği b) sevmediği c) bilmediği d) görmediği
- a) yaygın b) eski c) kolay d) zengin
- a) isteği b) sorusu c) korkusu d) planı
- a) köprüdür b) yoldur c) duvardır d) kapıdır
Cevap Anahtarı:
Cümle eşleştirme:
1-c, 2-a, 3-b, 4-e, 5-d, 6-g, 7-f, 8-h
Doğru/Yanlış
- D — Çad, Orta Afrika’dadır.
- Y — Kendilerini Osmanlı askerlerinin ve tüccarlarının torunları, yani Türk olarak görüyorlar.
- Y — Bağlar zayıfladı ama tamamen kopmadı; son yıllarda yeniden güçlendi.
- Y — Tarih 1600’lü yıllara, yani yaklaşık iki yüzyıl ve öncesine uzanıyor.
- D — Sultan İstanbul’dan bir Türk mimar çağırdı; mimar saray ve cami yaptı.
- D — Sekiz asker çölü geçmek istemedi ve Abeşe’ye yerleşti.
- Y — Mercimek çorbası içiyor, 29 Ekim’i kutluyorlar.
- D — Ailenin en büyük isteği Türkçe öğrenmek.
Eş Anlamlı Kelime Eşleştirme
1-c, 2-a, 3-f, 4-e, 5-d, 6-b, 7-h, 8-i, 9-g, 10-j
Boşluk Doldurma
1-a, 2-a, 3-a, 4-a, 5-a, 6-a, 7-a, 8-a, 9-a, 10-a