ÇAD’DAKİ TÜRK TOPLULUĞU TÜRKAY AİLESİ

Orta Afrika ülkesi Çad’da, kendilerini Osmanlı subaylarının ve tüccarlarının torunları olarak tanımlayan küçük bir Türk topluluğu yaşamaktadır. Yaklaşık iki yüzyıl önce bölgeye yerleşmiş olan bu ailelerin Türkiye ile bağları, Fransız sömürgesi olduğu dönemde büyük ölçüde kopmuştu. Ancak son yıllarda Türk kurumlarının bölgede yürüttüğü çalışmalar sayesinde topluluk yeniden görünür hâle geldi. Atalarının mirasını korumaya çalışan bu insanlar, bir yandan da Türkiye ile kültürel bağlarını güçlendirmek istiyor.

Topluluğun kökeni 1600’lü yılların başına kadar uzanır. O dönemde bölgeye hükmeden Müslüman Vaday Sultanlığı, yeni bir saray yaptırmak amacıyla İstanbul’dan bir Türk mimar davet etti. Mimar ve ekibi, kili pişirerek tuğla üretmeyi yerel halka öğretti; sultan için görkemli bir saray ve bir cami inşa etti. Başkent, 1850’li yıllarda baş gösteren kuraklık yüzünden, bugünkü Abeşe şehrinin bulunduğu bölgeye taşınmak zorunda kaldı.

Osmanlı Devleti, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında bölgedeki Müslüman topluluklara Fransızlara karşı destek verdi ve onlara modern savaş yöntemlerini öğretmek üzere Abeşe’ye küçük askerî birlikler gönderdi. Görevleri sona erince askerlerin çoğu geri döndü; ancak bilinen sekiz asker, çölü yeniden geçmek istemediği için Abeşe’ye yerleşmeyi tercih etti. Sultanın kendilerine tahsis ettiği arazide tarım ve bahçecilik yapan bu askerlerin emek verdiği alan, zamanla yemyeşil bir bostana dönüşerek “Türk Bahçesi” adını aldı.

Bugün bu mahallede yaklaşık iki yüz kişi Türkay soyadıyla yaşamını sürdürüyor. Topluluğun temsilcilerinden biri, beşinci kuşağı temsil ettiklerini ve Fransız döneminde silinmeye çalışılan mirası buna rağmen koruduklarını anlatıyor. Çad’da çorba geleneği bulunmamasına rağmen mercimek çorbasını hâlâ tükettiklerini, her yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramını kutladıklarını belirtiyor. En büyük beklentilerinin ise eğitim olduğunu vurgulayan temsilci, “Biz de Türk’üz; ancak uzun yıllardır burada yaşadığımız için Türkçe bilmiyoruz. Öncelikle dilimizi öğrenmek, atalarımızın geldiği toprakları, özellikle İstanbul’u görmek istiyoruz.” diyor.

 

 

 

1. ISINMA — KONUŞMA

Eşinizle ya da grupla aşağıdaki kavramlar hakkında konuşun. Bunlar metinde nasıl ele alınmış olabilir?

kültürel kimlik / diaspora / sömürgecilik / kültürel miras / asimilasyon / aidiyet / kuşaktan kuşağa aktarım / ana dil

 

 

2. KELİME ÇALIŞMASI — TANIM EŞLEŞTİRME

Koyu kelimeleri tanımlarıyla eşleştirin.

1. tahsis etmek →
2. baş göstermek →
3. miras →
4. vurgulamak →
5. sürdürmek →
6. görünür hâle gelmek →

1. Ortaya çıkmak, belirmek
   b. Önemini belirterek üzerinde durmak
   c. Devam ettirmek, kesintiye uğratmadan götürmek
   d. Bir şeyi belli bir amaç için ayırmak
   e. Geçmişten devralınan kültürel/maddi değerler
   f. Fark edilir, bilinir duruma gelmek

 

3. EŞ / YAKIN ANLAM

Metinden, aşağıdaki kelimelere anlamca en yakın olanı bulun.

1. bölge → ___                      (a. yöre               b. ülke                  c. şehir)
2. görkemli → ___              (a. eski                b. muhteşem      c. büyük)
3. kuraklık → ___               (a. susuzluk       b. sıcaklık            c. fırtına)
4. tercih etmek → ___      (a. zorlamak      b. seçmek            c. reddetmek)
5. beklenti → ___               (a. umut/istek   b. korku               c. kural)

 

4. OKUMA ÖNCESİ — DOĞRU / YANLIŞ (Tahmin)

Başlığa göre tahmin edin, sonra metinle kontrol edin.

1. Türkay ailesi Türkiye’de yaşamaktadır.
2. Topluluğun kökeni Osmanlı dönemine dayanır.
3. Türkiye ile bağlar hiçbir zaman kopmamıştır.
4. Topluluk Türkçeyi akıcı biçimde konuşmaktadır.
5. “Türk Bahçesi” bir mahalle adıdır.

 

5. OKUDUĞUNU ANLAMA — ÇIKARIMLI SORULAR

1. Metne göre Türkay ailesinin Türkçe bilmemesinin temel nedeni nedir?
2. “Görünür hâle geldi” ifadesi, topluluğun daha önce nasıl bir durumda olduğunu düşündürüyor?
3. Sekiz askerin geri dönmek yerine yerleşmeyi seçmesi, onların hangi kararı aldığını gösterir?
4. Mercimek çorbasının hâlâ tüketilmesi neyin göstergesidir?
5. Topluluğun Türkiye’den eğitim beklemesi, onların hangi ihtiyacını yansıtır?

 

 

6. ÇOKTAN SEÇMELİ

1. Topluluğun Türkiye ile bağının kopmasının temel sebebi nedir?
   a) kuraklık     b) Fransız sömürge dönemi     c) savaş      d) göç
2. Vaday Sultanlığı İstanbul’dan mimarı niçin davet etti?
   a) cami onarmak       b) saray yaptırmak         c) tuğla satmak       d) asker eğitmek
3. Başkentin Abeşe bölgesine taşınmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
   a) savaş          b) salgın      c) kuraklık      d) deprem
4. Sekiz asker neden geri dönmedi?
   a) görevleri bitmediği için      b) çölü yeniden geçmek istemedikleri için         c) hasta oldukları için         d) ceza aldıkları için
5. Aşağıdakilerden hangisi metinde topluluğun koruduğu bir gelenek olarak geçmez?
   a) 29 Ekim kutlaması          b) mercimek çorbası     c) düğün türküleri    d) ortak mezarlık geleneği
6. Metnin bütününden çıkarılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?
   a) Çad’da tarım gelişmiştir.
   b) Uzak bir toplulukta Osmanlı mirası kısmen korunmuştur.
   c) Osmanlı orduları çok güçlüydü.
   d) İstanbul önemli bir şehirdir.

 

 

7. DİL ÇALIŞMASI

Boşluklara uygun seçeneği yerleştirin.

Bu ailelerin Türkiye ile bağları, Fransız sömürge döneminde büyük ölçüde (1) ____. Topluluk, atalarının mirasını (2) ____ çalışıyor.

Sultan, İstanbul’dan bir mimar (3) ____. Sekiz asker, çölü yeniden geçmek (4) ____ Abeşe’ye yerleşti.

1. a) kopmuştu                b) kopacaktı                c) koparmıştı               d) kopmuş olacaktı
2. a) korumaya               b) korumak                 c) korusun                   d) koruyarak
3. a) davet etti                 b) davet edildi            c) davet etmiş             d) davet edecekti
4. a) istediği için            b) istemediği için       c) isteyerek                 d) istese de

 

8. DEYİM / İFADE ÇALIŞMASI

Aşağıdaki ifadelerin metindeki anlamını seçin.

1. “baş göstermek” →              a) ortaya çıkmak                b) önderlik etmek      c) başı dönmek
2. “görünür hâle gelmek” → a) güzelleşmek                   b) fark edilir olmak    c) kaybolmak
3. “emek vermek” →                 a) para kazanmak             b) çaba harcamak       c) dinlenmek

 

 

9. METNİ SIRAYA DİZME

Olayları tarihsel sıraya koyun.

a) Sekiz asker Abeşe’ye yerleşti ve bahçecilik yaptı.
b) Vaday Sultanlığı İstanbul’dan bir mimar davet etti.
c) Türkiye ile bağlar Fransız döneminde koptu.
d) Son yıllarda topluluk yeniden görünür hâle geldi.

 

 

10. CÜMLE DÖNÜŞTÜRME

Cümleleri, parantezdeki yapıyı kullanarak yeniden yazın.

1. Çad’da çorba geleneği yoktur. Buna rağmen mercimek çorbası içerler.
   → (-mAsInA rağmen) ……………………………………………
2. Bir mimar İstanbul’dan geldi. O mimar saray yaptı.
   → (-(y)An sıfat-fiili) ……………………………………………

1. Askerler çölü geçmek istemedi. Bu yüzden yerleştiler.
   → (-DIğI için) …………………………………………….

 

11. TARTIŞMA

1. Bir topluluk, anavatanından kopmuş olsa bile kültürel kimliğini nasıl koruyabilir?
2. Dil kaybı, kültürel kimlik açısından ne tür sonuçlar doğurur?
3. “Miras” yalnızca maddi mi olur, yoksa manevi bir boyutu da var mıdır?
4. Sömürgecilik, yerel kültürler üzerinde hangi kalıcı etkileri bırakır?

 

 

12. YAZMA

Aşağıdaki konulardan birini yaklaşık 180-220 kelimeyle yazın:

• Kültürel kimliğin korunmasında dilin rolünü tartışan bir kompozisyon yazın.
• Anavatanından uzakta yaşayan bir topluluğun bakış açısından, köklerine dönme isteğini anlatan bir metin kaleme alın.

 

 

 

 

Cevap Anahtarı:

 

Kelime Çalışması:

1.d, 2.a, 3.e, 4.b, 5.c, 6.f

 

Eş/Yakın Anlam:

1-a, 2-b, 3-a, 4-b, 5-a

Doğru/Yanlış(Tahmin)

 

1 Y, 2D, 3Y, 4y, 5D

 

Çoktan Seçmeli:

1.b, 2b, 3c, 4b, 5c, 6b

 

Dil Çalışması:

1-a, 2-a, 3-a, 4-b

Deyim/İfade Çalışması:

1-a, 2-b, 3-b

Metin Sıraya Dizme:

b – a – c – d

Cümle Dönüştürme:

1. Çad’da çorba geleneği bulunmamasına rağmen mercimek çorbası içerler.
2. İstanbul’dan gelen mimar saray yaptı.
3. Askerler çölü geçmek istemedikleri için yerleştiler.